جوانی که در سه‏تار گم‏شده‏های خویش را می‏جوید و از نواختن برای شادی دیگران خسته شده و در پی گرمای ضمیر خویش است، در مقابل جوانی دیگر، شاید هم‏سن و سال خودش، محافظ ارزش‏های دینی، کسی که سه‏تار را ابزاری در دست یک «لامذهب» می‏بیند و از بی‏حیایی و بی‏شرمی او می‏خروشد و طغیان می‏کند. هر دو بر در مسجد... هر دو بر در خانه‏ی دین. و دین، فربه‏ترین جزء این سنت...

یک سه‏تار نو و بی‏روپوش در دست داشت و یخه‏باز و بی‏هوا راه می‏آمد. از پله‏های مسجد شاه به عجله پایین آمد و از میان بساط خرده‏ریزفروش‏‏ها ـ و از لای مردمی که در میان بساط گسترده‏ی آنان دنبال چیزهایی که خودشان هم نمی‏دانستند می‏گشتند ـ داشت به زحمت رد می‏شد.

...

از میان مردمی رد می‏شد که خودشان هم نمی‏دانستند به دنبال چه می‏گردند.

او تا دیروز می‏دانست به دنبال چه می‏گشت. به دنبال سه‏تاری می‏گشت که با خیال راحت، و بدون ترس از پاره شدن سیم‏ها و عکس‏العمل صاحب ساز، و بدون در نظر گرفتن شادی‏های دیگران، و بدون فکر کردن به ملاحظات مجلس‏های دیگران، به دور از دیگران، تنها برای وجود خودش بنوازد و بل‏که بتواند در نوای آن گریه کند؛ هرچند که درست نمی‏دانست برای چه باید گریه کند. تا دیروز دلش می‏خواست که «بتواند با تاری که مال خودش باشد، آن‏طوری که دلش می‏خواهد تار بزند.»
این مردم هنوز هم به دنبال چیزی که نمی‏دانند چیست می‏گردند و او دیگر نمی‏گردد.

اکنون «نمی‏دانست دیگر چه آرزویی دارد. لابد می‏شد آرزوهای بیش‏تری هم داشت». اکنون می‏توانست خود را آن‏گونه که می‏خواهد گرم کند و وجود خود را سرشار از حرارتی کند که در «کنج می‏خانه‏ها» و «خانه‏ی دیگران و عیش و سرور دیگران» می‏جست و نمی‏یافت و می‏ترسید «بی‏وجود آن نتواند خود را به خانه هم برساند».

اکنون امّا درست نمی‏دانست برای چه می‏خواهد خود را به مسجد برساند و با گرمای بالقوه‏ای که در دستانش داشت، در اندیشه‏ی اطرافش هم نبود و نمی‏دید که چه می‏کند.

«لامذهب! با این آلت کفر، توی مسجد؟! توی خانه‏ی خدا؟»
هنوز در برزخی میان اندیشه و واقعیت بود و می‏دید که «به زودی وقایعی رخ خواهد داد». بسیار سریع: دستی دستش را گرفت و فریاد زد... نتوانست خود را رها کند... سیلی محکمی زیر گوش پسرک عطرفروش... سه‏تاری که سه‏تکه شد و سیم‏هایی که به خود پیچید از همه مهم‏تر بود... و پسرک عطرفروشی که با وجدان آسوده پشت بساطش برمی‏گشت، از همه بی‏اهمیت‏تر...
او را به درون سرمایی هل داده بودند که تازه امروز توانسته بود از آن بگریزد و با فکر این گریز، از پشت میز کلاس و مدرسه، تا همین دیروز، بله، فقط با فکر این گریز، خود را گرم می‏کرد. و اکنون نماد این گرما، سه‏تار به سه تکه تبدیل شده و افکار جوان سه‏تار زن هم!

...

و امّا جلال، این منتقد سخت‏گیر سنت، و این معمار ارزش‏های نوین، بر شالوده‏ی محکم سنت، با یک نماد مخاطبش را ـ ما را ـ به اندیشه فرا می‏خواند:

سه‏تار:

سازی اصیل و دیرینه، دارای ریشه‏ای بسیار عمیق در سنت‏ها، همدم غم‏ها و شادی‏ها؛ و از سوی دیگر: آلت و اسباب طرب و غنا، نماد لاقیدی در مذهب، و از همه مهم‏تر: حرام!

این همه تضاد، در یک وسیله.

و دو اندیشه‏ی متفاوت حاکم بر زمان:

جوانی که در سه‏تار گم‏شده‏های خویش را می‏جوید و از نواختن برای شادی دیگران خسته شده و در پی گرمای ضمیر خویش است، در مقابل جوانی دیگر، شاید هم‏سن و سال خودش، محافظ ارزش‏های دینی، کسی که سه‏تار را ابزاری در دست یک «لامذهب» می‏بیند و از بی‏حیایی و بی‏شرمی او می‏خروشد و طغیان می‏کند.
هر دو بر در مسجد... هر دو بر در خانه‏ی دین. و دین، فربه‏ترین جزء این سنت...

...

حال با دانستن این‏ها چه نتیجه‏ای باید گرفت؟


 X