مقدمه‏ی مؤلف

«صراط‏های مستقیم»، گردشی است در قاره‏ی فراخ «کثرت‏گرایی دینی». و کثرت‏گرایی دینی نظریه‏ای است معرفت‏شناسانه و دین‏شناسانه در باب حق بودن ایمان و محق بودن دین‏داران، و بر آن است که کثرتی که در عالم دین‏ورزی پدید آمده است، و علی‏الظاهر نازدودنی و نارفتنی است، حادثه‏ای‏ست طبیعی که از حق بودن کثیری از ادیان و محق بودن کثیری از دین‏داران پرده برمی‏دارد و مقتضای دستگاه ادراکی آدمیان و ساختار چندپهلوی واقعیت است و با هدایت‏گری خداوند و سعادت‏جویی و نیک‏بختی آدمیان ملائمت دارد و چنان نیست که کژفهمی یا توطئه‏گری و بدخواهی یا حق‏ستیزی و حق‏گریزی یا باطل‏اندیشی یا هواپرستی یا استضعاف فکری یا سوء اختیار یا غلبه‏ی اهریمن در آن مدخلیت عمده داشته باشد.

این نظریه، در مقابل حصرگرایی دینی قرار می‏گیرد که حقانیت و هدایت و سعادت را در گرو دینی واحد می‏نهد و مخالفان و منکران آن دین خاص را در عداد معاندان و شوربختان یا مستضعفان و معذوران می‏آورد و کثرت ادیان را سد سعادت و حجاب هدایت آدمیان می‏شمارد. آسان می‏توان دید که نزاع عمقاً و نهایتاً بر سر دو مقوله‏ی مهم حقیقت و فهم حقیقت می‏رود که اوّلاً آیا دین حقی داریم؟ و ثانیاً نصیب ما از این حق چقدر است؟ پلورالیست‏ها می‏گویند یک حق نداریم، بل‏که حق‏های بسیار داریم. حصرگرایان می‏گویند حق یکی است و غیر آن هر چه هست، باطل است. پلورالیست‏ها می‏گویند شاید واقعیت چندضلعی و چندلایه است و لذا، حق‏ها متکثر می‏شوند. حصرگرایان در پاسخ می‏گویند با تناقض‏ها چه می‏کنید؟ مگر می‏شود چند رأی یا مکتب متناقض، همه با هم درست باشند؟ پلورالیست‏ها می‏گویند شاید واقعیت دینی چنان غامض و حیرت‏افکن است که زبان را و ذهن را به تناقض می‏افکند. حصرگرایان می‏گویند این امر اگر درباره‏ی خدا (که ظاهر و باطن و اوّل و آخر است) معقول باشد، درباره‏ی دیگر مدعیات ادیان چه می‏توان گفت؛ چون نبوت مسیح و نبوت محمّد با هم جمع نمی‏شوند، چرا که دومی ناسخ اولی است (به اعتقاد مسلمانان).

فهرست عناوین ارائه شده در کتاب
ـ صراط‏های مستقیم ـ سخنی در پلورالیسم دینی
ـ پاسخ به ابهامات صراط‏های مستقیم
ـ گفت‏وگویی درباره‏ی پلورالیسم دینی (مباحثه‏ی دکتر سروش و حجت‏الاسلام محسن کدیور)
ـ حقانیت ـ عقلانیت ـ هدایت (مصاحبه‏ی دکتر سروش با مجله‏ی کیان)
ـ نردبان‏های آسمان (نوشته‏ی سید امیر اکرمی)
ـ دفاعی از انحصارگرایی دینی (نوشته‏ی الوین پلنتینجا، ترجمه‏ی احمد نراقی)
ـ پلورالیسم دینی در ترازوی معرفت‏شناسی (نوشته‏ی جان هیک، ترجمه‏ی عبدالکریم سروش)
ـ اندر باب هیک (نوشته‏ی الوین پلنتینجا، ترجمه‏ی احمد نراقی)
ـ معرفت‏شناسی اصلاح‏شده و کثرت‏گرایی دینی هیک (نوشته‏ی دیوید بازینجر، ترجمه‏ی ابراهیم سلطانی)

 X